Αγία Παρασκευή |
Η Αγία Παρασκευή είναι τρίκλιτη ξυλόστεγη βασιλική. Εξωτερικά η εμφάνιση είναι απλή με το καμπαναριό που κτίστηκε το 1902 από τον αρχιμανδρίτη Μόδεστο. Είναι λίθινο και η διάρθρωση του είναι τριμερής στο ύψος. Είναι επιβλητικό και δεσπόζει στον περιβάλλοντα χώρο. Το εσωτερικό είναι με πολλές αγιογραφίες στο τέμπλο. Εντυπωσιακός είναι ο άμβωνας και ο δεσποτικός θρόνος. Είναι κατασκευασμένος από ξύλο κι έχουν αποδοθεί περίτεχνα ξυλόγλυπτα. Το κεντρικό κλίτος εσωτερικά είναι υπερυψωμένο και θολωτό. Πάνω από τους κίονες υπάρχουν τοιχογραφίες Αγίων.
Ο ναός είναι λιθόκτιστος και ανεπίχριστος εξωτερικά, η εμφάνιση τους είναι απλή.
Βορειοδυτικά του ναού υπάρχει επιβλητικό καμπαναριό που κτίσθηκε το 1906 από τον Αρχιμανδρίτη Μόδεστο. Το καμπαναριό είναι λιθόκτιστο με επιμελημένο κτίσιμο και η διάρθρωση του είναι τριμερής καθ’ ύψος. Το καμπαναριό είναι επιβλητικό και δεσπόζει στον περιβάλλοντα χώρο.
Πρέπει να σημειωθεί ότι υπήρχε διαφορετική είσοδος για τους άνδρες και διαφορετική είσοδος για τις γυναίκες, Η είσοδος για τους άνδρες ήταν από το βόρειο μέρος του ναού ενώ για τις γυναίκες από το δυτικό μέρος του ναού.
Στο εκκλησάκι του Αγίου Χαραλάμπους, που βρίσκεται στον χώρο της εκκλησίας της Αγίας Παρασκευής, παρέμεινε για 3 χρόνια το κεφάλι του αγωνιστή του Μακεδονικού Αγώνα, Παύλου Μελά.
Αγία Τριάδα
Δυτικά από το Πισοδέρι και 4 χλμ. από αυτό, στη θέση «Εικόνα», βρίσκεται το μοναστήρι της Αγίας Τριάδας. Το μοναστήρι είναι περιστοιχισμένο από μια μαγευτική φύση, μέσα σε ένα δάσος κατάφυτο από οξιές.
Το μοναστήρι είναι συνδεδεμένο με όλα τα γεγονότα που κατά καιρούς διαδραματίστηκαν στο Πισοδέρι και ιδιαίτερα με τον Μακεδονικό αγώνα,αφού υπήρξε ορμητήριο των Ελλήνων. Αυτό άλλωστε ήταν και η αιτία που καταστράφηκε σε μεγάλο βαθμό από τους κομιτατζήδες στο 1906.
Η Ιερά Μονή Αγίας Τριάδας Πισοδερίου έχει κτιστεί το έτος 1050, όταν αυτοκράτωρας της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας ήταν ο Κωνσταντίνος Θ΄ ο Μονομάχος. Για τη χρονολογία αυτή αδιάψευστη απόδειξη αποτελεί η μέχρι σήμερα σωζόμενη πέτρινη πλάκα που βρίσκεται εντοιχισμένη στην εξωτερική κόγχη πάνω από τη δυτική πλευρά της εκκλησίας. Η Μονή ανακαινίσθηκε και απόκτησε τη σημερινή της μορφή βασιλική με τρούλο μεταξύ 1600-1650 που συνηθίζονταν τότε, όπως επίσης και την προαναφερόμενη πλάκα στην οποία η χρονολογία είναι γραμμένη με αριθμούς και όχι με γράμμα όπως ήταν καθιερωμένο έως τότε. Αυτά διαπιστώθηκαν κατά την μικροεπισκευή της που έγινε πριν από έξι χρόνια, κατά την οποία εξακριβώθηκε ότι τα ξύλινα διαζώματα του κτιρίου είναι κονιορτοποιημένα καθώς και ότι το αρχικό κτίριο ήταν κτισμένο με τούβλα βυζαντινού τύπου θραύσματα των οποίων βρέθηκαν στις επιχώσεις στην βόρεια πλευρά, μαζί με ένα πέτρινο βαρίδι (για κατακόρυφα ζυγίσματα).
Γύρω από την Αγία Τριάδα υπάρχουν διάφοροι θρύλοι και ιστορικά γεγονότα, θρύλοι και γεγονότα συμπλέκονται και μέσα από τον λόγο περνούν από γενιά σε γενιά Πισοδεριτών κινώντας το γαϊτανάκι της παράδοσης.Στην φαντασία των Πισοδεριτών η Αγία Τριάδα, παρουσιαζόταν σαν γυναίκα, που προστάτευε σε κάθε περίπτωση το Ιερό της. Όταν κάποια αρκούδα κατέφαγε ένα από τα βόδια της Μονής, η Αγία υποχρέωσε την αρκούδα να ζευχθεί με το άλλο βόδι στον ζυγό και να οργώσει το χωράφι της…
Σε μια αιωνόβια οξιά, που βρισκόταν λίγο πιο κάτω από την είσοδο της Μονής, είχε βρεθεί εικόνα της Αγίας Τριάδας από έναν βοσκό, ο οποίος την έφερε στην εκκλησία του χωριού, εκείνη όμως, ξαναγύρισε στην οξιά, δύο-τρεις φορές και έτσι οι Πισοδερίτες υποχρεώθηκαν να χτίσουν εκεί την μονή. Γάλλος στρατιώτης, κατά τον πρώτο παγκόσμιο πόλεμο, επιχείρησε να κόψει την οξιά εκείνη και αντί για την οξιά έκοψε το πόδι του.
Εδώ ιδρύθηκε από επτά πατριώτες εταίρους η νέα Φιλική Εταιρία το 1867. Εδώ εύρισκαν καταφύγιο, ανάπαυση και ασφάλεια οι ήρωες του Μακεδονικού Αγώνα. Σε τιμή και ανάμνηση όλων αυτών η κάθε οικογένεια έφτιαχνε το δικό της (κονάκι) και εκεί κατέλυαν τα μέλη της σε κάθε επίσκεψη και ιδίως την παραμονή του εορτασμού της Αγίας Τριάδας.
Μοδέστειος Σχολή
Η Μοδέστειος Σχολή, που κατασκευάστηκε το 1903, αλλά σήμερα, αναπαλαιωμένη, λειτουργεί ως ξενώνας. Το ιστορικό Σχολείο του Πισοδερίου το ανήγειρε ο ευεργέτης αρχιμανδρίτης Μόδεστος ο οποίος χορήγησε 6000 χιλιάδες εικοσόφραγκα Γαλλικά (χρυσά), ενώ για την συντήρηση του διδακτηρίου άφησε 3000 στην Εθνική Τράπεζα (υποκατάστημα Αθηνών) και 3000 για να σπουδάσουν πέντε μαθητές στο Γυμνάσιο, δύο από αυτούς στο Πανεπιστήμιο.Τρεις από το Πισοδέρι, ένας από την Μηλόβιστα και ένας από το Μοναστήρι.
Αρχιμανδρίτης Μόδεστος
Το διδακτήριο χωρίζεται σε δύο διαμερίσματα χωρίς το ένα να επικοινωνεί με το άλλο. Στο βόρειο εγκαταστάθηκε το Σχολείο Θηλέων και στο νότιο το Σχολείο Αρρένων. Το 1903-1904 υπήρξε μαθητής Β’ τάξεως Δημοτικού ο συγγραφεύς Σωκράτης Λιάκος, ο οποίος έλεγε ότι εκείνα τα χρόνια φοιτούσαν 140 μαθητές περίπου.
Το 1903 δημιουργήθηκε στο κτίριο Εθνικό Οικοτροφείο αρρένων και θηλέων με ημιγυμνάσιο που συντηρούνταν με έξοδα του Ελληνικού Προξενείου Μοναστηρίου και διατηρήθηκε μέχρι το 1912. Οι άρρενες τρόφιμοι ήταν άνω των 150, οι δε θήλεις άνω των 80 προερχόμενοι από την γύρω περιοχή.
Το Σχολείο προσέφερε ανεκτίμητες υπηρεσίες κατά την εποχή του σκληρού και αιματηρού Μακεδονικού Αγώνα. Ήταν ο φάρος του Ελληνισμού στην πολυτάραχη αυτή γωνιά της Ελλάδος. Δάσκαλοι γεμάτοι ενθουσιασμό ηρωικοί σκαπανείς των Ελληνικών γραμμάτων, αψηφώντας τις απειλές κομιτατζήδων και Τούρκων γαλούχησαν με εθνικά ιδανικά τους τροφίμους, τη μαθητική νεολαία ολόκληρης της περιοχής, κι όταν χρειάσθηκε, πήραν τα όπλα εναντίον των κομιτατζήδων κι έπεσαν είτε σαν οπλαρχηγοί για την ιδέα της γλυκιάς ΛΕΥΤΕΡΙΑΣ είτε σαν απλοί μαχητές.
Στο Σχολείο του Πισοδερίου δίδαξαν πολλοί δάσκαλοι.
Από το 1860 έως το 1870:
1) Δημήτριος Παπαδημητρίου από το Πισοδέρι
2) Φουστανελοφόρος από τη Β. Ήπειρο αγνώστου επωνύμου
Από το 1870 έως το 1880:
1) Χρήστος Καραντζίδης και
2) Λάζαρος Φίσκας, κάτοικοι Πισοδερίου
Από το 1880 έως το1890:
1) Νικόλαος Δάνης από την Καβάγια Δυρραχίου, γνώστης πολλών γλωσσών
2) Κων/νος Μάντζαρης από την Ρέσνα Μοναστηρίου
3) Κων/νος αγνώστου επωνύμου
4) Παπασωτηρίου Δημήτριος
5) Σταύρος Παπαβασιλείου από το Βατοχώρι
Από το 1900 έως το 1910:
Οι περισσότεροι ήταν μέλη και οργανωτές του Μακεδονικού Αγώνα.
1) Αναστάσιος Παπαφιλίππου από την Κορυσσό Καστοριάς
2) Βασίλειος Μπάλκος,Δ/ντης του Οικοτροφείου και Νομάρχης Φλωρίνης μετέπειτα.
3) Αναστάσιος Ιατρού
4) Τριαντάφυλλος Γρέζος
5) Αθανάσιος Σταυρίδης από το Βογατσικό Καστοριάς
6) Ηρακλής Φίτζιος από το Λέχοβο
7) Παναγιώτης Κωνσταντινίδης απ’ την Κων/πολη
8) Παντελής Τσαμίσης απ’ την Καστοριά, μετέπειτα Γυμνασιάρχης
9) Βασίλειος Βουτσιάδης
10) Σχολάρχης από τη Σάμο
Από το 1910 και δώθε:
1) Αργύρης Χασόπουλος
2) Γρηγόρης Χάσος
3) Πέτρος Λαζαρίδης, καθηγητής μουσικής
4) Αλέξανδρος Γρηγορίου
5) Δημήτριος Τσίγγος
6) Ξενοφών Πούσκας
7) Παπαγεωργίου Διονύσιος
8) Βλάσιος Μπελετσιώτης
9) Βασίλειος Βασιλειάδης
10) Γεώργιος Μούρλας
11) Σταύρος Τσαούσης
12) Γρηγόριος Γρηγοριάδης
13) Ηλίας Σάρος
14) Αναστάσιος Καραντζίδης
Δασκάλες:
1) Αθηνά Γώγου
2) Ειρήνη Θάνου
3) Ασπασία Μπουκουβάλα
4) Βασιλική Σαμαρτζή
5) Ασπασία Μάνου
6) Αγλαΐα Χρυσικού
7) Ελένη Μεντζιδέ
8) Ρούφου Ιουλία
9) Φανή Πάζα
10) Ευδοξία Λιάκου
Νηπιαγωγοί:
1) Παρθενόπη Γουναρίδου
2) Μαρία Τσώτσου, αποσπασμένη για λίγο χρονικό διάστημα
3) Ουρανία Παπαδάμου
4) Θεοδώρα Χάσου
Για ένα χρονικό διάστημα, όταν ήταν ανταρτοκρατούμενη η περιοχή Πρεσπών- Πισοδερίου, έκανε τον δάσκαλο στα παιδιά στο Πισοδέρι ο Παπαηλίας Χάσος. Το Σχολείο καταργήθηκε το Σεπτέμβριο του 1970.
Αντιγόνη Π. Τσάμη
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου